UNISA Logo
About

About

National treasure with a global reach | Unisa’s ten catalytic niche areas | Who we are | What we do | Governance & management | Employment at Unisa | Internationalisation and Partnerships | Africa Charter | Legislation | Facts & figures

Feminist/Womanist/Bosadi theorisations

niche-9.jpg

Unisa's Feminist/Womanist/Bosadi theorisations niche area promotes African-centred scholarship that explores gender justice, social transformation and the lived experiences of women. Recognising the importance of intersectionality, this field of study seeks to understand and address overlapping systems of inequality and marginalisation.

Bosadi theory provides a uniquely South African framework for examining the experiences of Black women within contexts shaped by race, class, culture and gender. Through this niche area, Unisa contributes to the development of knowledge that supports inclusion, equality and social justice.

The university advances this agenda through initiatives such as the WOMANDLA Symposium and entrepreneurship programmes that empower women through innovation, skills development and business creation. Research and engagement activities continue to explore contemporary issues affecting women across physical, social and digital spaces.

In the College of Human Sciences, the Institute for Gender Studies conducts interdisciplinary research into eliminating gender-based violence, homophobia and transphobia, and discrimination against women in the workplace and the political arena. The institute also uses education about gender as an effective way to achieve gender equality and the empowerment of women.

The College of Education is renowned for engaged scholarship endeavours regarding this niche area that have led to, among others, publications on widowhood by academic staff members. The Graduate School of Business Leadership offers a short learning programme on Women in Leadership.

Imibono egxile kwabesifazane/Bosadi

niche-9.jpg

Indawo ekhethekile yezifundo ze-Unisa ze-Feminist/i-Womanist/i-Bosadi ikhuthaza ubuciko besayensi obuvela e-Afrika obubheka ubulungiswa bobulili, ukuguqulwa komphakathi kanye nezinto abantu besifazane ababhekana nazo empilweni yabo. Njengoba iqaphela ukubaluleka kokuhlanganiswa kwezinto ezahlukene, le ndawo yokufunda ifuna ukuqonda nokubhekana nezinhlelo zokungalingani nokuhlukumezeka ezihlangene.

Itheory ka-Bosadi inikeza uhlaka oluqondene neNingizimu Afrika lokuhlola okuhlangenwe ngakho kwabesifazane abamnyama ezimweni ezibunjwe ubandlululo, isigaba, isiko nobulili. Ngale ndawo ekhethekile, i-Unisa isiza ekuthuthukiseni ulwazi olusekela ukufakwa kwabantu, ukulingana kanye nobulungiswa bomphakathi.

Inyuvesi iqhubekela phambili ngalolu hlelo ngezinqubomgomo ezifana ne-WOMANDLA Symposium kanye nezinhlelo zobusomabhizinisi ezinqobayo abantu besifazane ngokusebenzisa ubuhlakani, ukuthuthukiswa kwamakhono kanye nokwakha amabhizinisi. Imisebenzi yocwaningo nokuzibandakanya iyaqhubeka iphenya izindaba zanamuhla ezithinta abesifazane emikhakheni ehlukene yomzimba, yomphakathi kanye nezindawo zedijithali.

EKolishi Lesayensi Yesintu, Isikhungo Sezifundo Zobulili yenza ucwaningo lwezinhlaka ezahlukene ukuze kuqedwe udlame olusekelwe kubulili, ukuzonda abantu abathandana nabantu bobulili obufanayo kanye nabanobulili obuhlukile kulobu bemvelo yabo, kanye nokucwaswa kwabesifazane emsebenzini nasezinkundleni zezombusazwe. Lesi sikhungo siphinde sisebenzisa imfundo ngobulili njengendlela ephumelelayo yokuzuza ukulingana ngokobulili kanye nokufukula abesifazane.

IKolishi Lezemfundo lidume ngemizamo yokufundisa ephathelene nale ndawo yesingqalasizinda eholela, phakathi kokunye, ekushicilelweni ngobufelokazi ngabasebenzi bezemfundo. Isikole Seziqu Zobuholi Bebhizinisi sihlinzeka ngohlelo lokufunda olufushane ngabesifazane Ebuholini

Feministiese, swart feministiese en bosadi-teoretisering

niche-9.jpg

Unisa se Feministiese/Vroue-/Bosadi-teorieë-nisarea bevorder Afrika-gesentreerde akademieskap wat gendergeregtigheid, sosiale transformasie en die lewenservarings van vroue verken. Met die erkenning van die belangrikheid van interseksionaliteit poog hierdie studieveld om oorvleuelende stelsels van ongelykheid en marginalisering te begryp en aan te spreek.

Die Bosadi-teorie bied ’n unieke Suid-Afrikaanse raamwerk om die ervarings van swart vroue te ondersoek binne kontekste wat deur ras, klas, kultuur en gender gevorm word. Met hierdie nisarea dra Unisa by tot die ontwikkeling van kennis wat insluiting, gelykheid en sosiale geregtigheid ondersteun.

Die universiteit bevorder hierdie agenda deur inisiatiewe soos die WOMANDLA-simposium en entrepreneurskapsprogramme wat vroue deur innovasie, vaardigheidsontwikkeling en besigheidskepping bemagtig. Navorsing- en betrokkenheidsaktiwiteite help om hedendaagse kwessies te verken wat vroue oor fisiese, sosiale en digitale ruimtes heen raak.

Die Instituut vir Geslagstudies (Institute for Gender Studies) in die Kollege vir Menswetenskappe (College of Human Sciences) doen interdissiplinêre navorsing ter ondersteuning van die uitwissing van geslagsgebaseerde geweld, homofobie, transfobie en diskriminasie teen vroue in die werkplek en die politieke arena. Die instituut gebruik ook opvoeding oor geslagtelikheid as ’n doeltreffende manier om geslagsgelykheid en die bemagtiging van vroue te bevorder.

Die Kollege vir Opvoedkunde (College of Education) is bekend vir betrokke vakkundigheid in hierdie nisarea wat tot, onder meer, die verskyning van publikasies oor weduweeskap gelei het. Die Nagraadse Skool vir Besigheidsleierskap (Graduate School of Business Leadership) bied ’n kort leerprogram oor vroue in leierskapsposisies.

Ukubeka imiqondo yobutjhotjhozelimalungelo wabomma/Olwela abomma/Ubufazi

niche-9.jpg

Indawana ekhuthaza itjhuguluko lemiqondo yobutjhotjhozelimalungelo wabomma,abalwelibomma/ubufazi e-Unisa ithuthukisa ifundo edzimelele kubu-Afrika, leyo ehlola ubulungiswa bezobulili, itjhuguluko lomphakathi kanye nobujamo bamambala bepilo ephilwa bomma. Ukuhlonipha ukuqakatheka kwamatshwayo wobuntu, lomkhakha wesifundo ufuna ukuzwisisa bewulungise amasistimu akhambisanako wokungalingani nokukhethululana.  

Umqondo wobufazi/Bosadi unikela isakhiwo seSewula Afrika esingakavami sokuhlola ilwazi labomma abaNzima ngaphasi kobujamo obakhiwa buhlanga, bujamo bepilo yabantu, isikopilo kanye nobulili. Ngokusebenzisa lendawana ekhuthaza itjhuguluko, i-Unisa inegalelo ekuthuthukisweni kwelwazi lelo elisekela ihlelo lomuntu woke, lokulingana kanye nobulungiswa babantu.  

Iyunivesithi iphumelelisa lomnqopho ngemizamo enjengeSimphoziyamu i-WOMANDLA Symposium kanye namaphrogremu woburhwebi lawo athuthukisa abomma ngamaqhinga amatjha, ukuthuthukiswa kwamakghonofundwa kanye nokwakhiwa kwamarhwebo. Imisebenzi yezerhubhululo nokubandakanyana ziragela phambili nokuhlola iindaba zanamhlanjesi ezithinta abomma ebhodulukweni lamambala eliphathekako, labantu kanye nebhbhodulukweni ledijithali.

ITshantliziyo laMalungelo amaBhiqa/ Izifundo ezigxininisa amava, amalungelo kunye nokuxhotyiswa kwabasetyhini ngakumbi kumxholo wabasetyhini abaNtsudu/ Iithiyero zobufazi (zoBosadi)

niche-9.jpg

Inkalo ekhethekileyo yaseUnisa yeethiyori zobufazi (zoBosadi) ezamatshantliziyo amalungelo amaBhiqa okanye ezobunina ikhuthaza uphando lwezemfundo olugxile kwimbono zaseAfrika, oluphonononga ubulungisa ngokwesini, inguqu kwezentlalo kunye namava aphilwa ngabasetyhini. Ngenxa yokuqonda ukubaluleka kokudibana kweendlela ezahlukeneyo zocalucalulo, le nkalo yezifundo ijolise ekuqondeni nasekujonganeni neenkqubo ezahlukeneyo zokulingalingani kunye nokucalucalulwa eziye zithi zidibane.

Itheyori yobufazi (yobuBosadi) ibonelela ngesikhokelongcingane esikhethekileyo saseMzantsi Afrika sokuphonononga amava abasetyhini abantsudu kwiimeko ezibunjwe bubuhlanga, udidi lwentlalo, inkcubeko nesini. Ngale nkalo ikhethekileyo, iUnisa inegalelo ekuphuhlisweni kolwazi oluxhasa ukubandakanywa, ukulingana nobulungisa kwezentlalo.

Iyunivesithi iqhubela phambili le ajenda ngokuthatha amanyathelo afana neNkomfa yophando iWOMANDLA kunye neenkqubo zoshishino ezixhobisa abasetyhini ngokusebenzisa izinto ezintsha, uphuhliso lwezakhono kunye nokusekwa kwamashishini. Imisebenzi yophando nokuzibandakanya noluntu iyaqhubeka nokuphonononga imiba yale mihla echaphazela abasetyhini kwiindawo ezibonakalayo, kwezentlalo nakwiizithuba zedijithali.

Diteori ta maitemogelo a bophelo go ya ka sesadi/bosadi

niche-9.jpg

Nepokgolo ye ye bohlokwa ya Unisa ya Diteori tša maitemogelo a bophelo go ya ka Sesadi/Bosadi e tšwetša pele borutegi bjo bo lebišitšwego go Afrika, bjoo bo lebelelago toka ya bong, phetogo ya leago le maitemogelo a bophelo a basadi. Ka go lemoga bohlokwa bja go amana ga mehuta ya kgethollo, lefapha le la thuto le nyaka go kwešiša le go šogašogana le ditshepedišo tše di fapafapanego tša go hloka toka tšeo di kopanago le go phaelwa thoko.  

Teori ya Teori ya Bosadi e nea tlhako ya monagano ya moswananoši ya Afrika Borwa ya go hlahloba maitemogelo a basadi ba Bathobaso ka gare ga maemo ao a hueditšwego ke morafo, maemo a tša ikonomi, setšo le bong. Ka nepokgolo ye ye bohlokwa, Unisa e kgatha tema tlhabollong ya tsebo yeo e thekgago go akaretšwa ga bohle, tekatekano le toka ya leago.

Yunibesithi e tšwetša pele lenaneo le ka masolo a go swana le Simposiamo ya WOMANDLA le mananeo a kgwebo ao a matlafatšago basadi ka boitlhamelo, tlhabollo ya mabokgoni le tlholego ya dikgwebo. Mediro ya nyakišišo le tirišano e tšwela pele go hlahloba ditaba tša sebjalebjale tšeo di amago basadi mafelong a tikologo, a leago le a ditšithale.

Dikgopolo tsa Basadi

niche-9.jpg

Sebaka sa Unisa sa Dikgopolo tsa ho tshwarwa ha batho ka ho lekana ho sa natse bong/Basadi/Bosadi se kgothalletsa borutehi bo shebaneng le Afrika bo hlahlobang toka ya bong, phetoho ya setjhaba le diphihlelo tse phelang tsa basadi. Ka ho hlokomela bohlokwa ba ho kopana ha batho, lefapha lena la thuto le batla ho utlwisisa le ho sebetsana le ditsamaiso tse kopaneng tsa ho se lekane le ho qhelelwa ka thoko.

Kgopolo-taba ya Bosadi e fana ka moralo o ikgethang wa Afrika Borwa bakeng sa ho hlahloba diphihlelo tsa basadi ba batsho ka hara maemo a bopilweng ke morabe, maemo, setso le bong. Ka sebaka sena sa bohlokwa, Unisa e kenya letsoho ntshetsopele ya tsebo e tshehetsang ho kenyeletswa, ​​​​tekano le toka ya setjhaba.

Yunivesithi e ntshetsa pele lenaneo lena ka merero e kang Symposium ya WOMANDLA le mananeo a bo-rakgwebo a matlafatsang basadi ka boqapi, ntshetsopele ya bokgoni le tlhahiso ya kgwebo. Mesebetsi ya dipatlisiso le boitlamo e tswela pele ho hlahloba ditaba tsa sejwale-jwale tse amang basadi dibakeng tsa mmele, tsa setjhaba le tsa dijithale.

Ke ha bohlokwa hore yunivesiti e tsepamise maikutlo tabeng ena ya dipatlisiso le dithuto. Kholejeng ya Mahlale a Batho, Setsi sa dithuto tsa Tekatekano se etsa dipatlisiso tse fapaneng mabapi le ho fedisa tlhekefetso ya bong, lehloyo la batho ba ratanang le batho ba ratanang le ba bong bo tshwanang le ba batho ba bang, le kgethollo kgahlanong le basadi mosebetsing le mabaleng a dipolotiki. Setsi se boetse se sebedisa thuto mabapi le tekatekano e le mokgwa o sebetsang wa ho fihlela tekatekano le matlafatso ya basadi.

Kholeje ya Thuto e tumme ka boikitlaetso ba boithuto mabapi le sebaka sena sa bohlokwa se lebisitseng, hara tse ding, ho phatlalatswa ka bohlolohadi ke basebetsi ba thuto. Sekolo sa Mangolo a Boetapele ba Kgwebo se fana ka lenaneo le lekgutshwane la ho ithuta ka Basadi Boetapeleng.

Mosadi yo o emelang ditshwanelo tsa bong/Bosadi/Kago ya tiori ya Bosadi

niche-9.jpg

Karolo e e kgethegileng ya Unisa ya Mosadi yo o emelang ditshwanelo tsa bong/Bosadi/Kago ya tiori ya Bosadi e ntshetsa pele thuto e e ikaegileng ka Aforika e e tlhotlhomisang tshiamiso ya bong, phetogo ya loago le maitemogelo a a tshetsweng a basadi. Ka go lemoga botlhokwa jwa kgabagano (kgabagano ya dikarolo tse di farologaneng tsa boitshupo le kgatelelo), lekala leno la thuto le batla go tlhaloganya le go samagana le ditsamaiso tse di kgabaganang tsa go tlhoka tekatekano le go kgaphelwa thoko.

Tiori ya Bosadi e neelana ka letlhomeso le le sa tshwaneng le lepe la Aforikaborwa la go sekaseka maitemogelo a basadi ba Bantsho mo bokaong jo bo bopilweng ke lotso, maemo, setso le bong. Ka karolo eno e e kgethegileng, Unisa e na le seabe mo tlhabololong ya kitso e e tshegetsang go akaretsa, tekatekano le tshiamiso ya loago.

Yunibesiti e tsweletsa pele lenanetema leno ka maiteko a a tshwanang le Simposiamo sa WOMANDLA le mananeo a bogwebi a a nayang basadi maatla ka go tlhama dilo tse dišwa, go tlhabolola bokgoni le go tlhama dikgwebo. Ditiro tsa patlisiso le tsa go nna le seabe di tswelela go tlhotlhomisa dintlha tsa segompieno tse di amang basadi go ralala dibaka tsa mmele, loago le tsa dijithale.

Feminist/Womanist/Xisati/Bosadi

niche-9.jpg

Indzawo ye-Unisa ye-Feminist/Womanist/Bosadi theorises igcugcutela imfundvo lecondziswe e-Afrika lehlola bulungiswa ngekwebulili, kuguculwa kwetenhlalo kanye nekuhlangenwe nako lokuphilako kwabomake. Ngekubona kubaluleka kwekuhlangana, lomkhakha wekufundzela ufuna kuvisisa nekulungisa tinhlelo letihlangene tekungalingani kanye nekubekelwa eceleni.

Ithiyori yaBosadi iniketa luhlaka loluhlukile lwaseNingizimu Afrika lwekuhlola lokuhlangenwe nako kwabomake labaMnyama ngaphakatsi kwetingcikitsi letibunjwe buhlanga, sigaba, emasiko kanye nebulili. Ngalendzawo lekhetsekile, i-Unisa ifaka sandla ekutfutfukiseni lwati lolusekela kufaka ekhatsi, kulingana kanye nebulungiswa betenhlalakahle.

Lenyuvesi ichubela embili le-ajenda ngetinhlelo letifana ne-WOMANDLA Symposium kanye netinhlelo tekucala emabhizinisi letinika bomake emandla ngekusungula tintfo letinsha, kutfutfukisa emakhono kanye nekwakha emabhizinisi. Imisebenti yelucwaningo nekutibandzakanya iyachubeka nekuhlola tindzaba tesikhatsi lesiphila kuso letitsintsa bomake kuto tonkhe tikhala letibonakalako, tetenhlalo kanye netedijithali.

Theori dza vhafumakadzi/vhafumakadzi/bosadi

niche-9.jpg

Fhethu ha theori dza vhafumakadzi/vhafumakadzi/bosadi dza Unisa hu u ṱuṱuwedza vhugudisi ho sedzaho kha Afrika vhune ha ṱoḓisisa vhulamukanyi ha mbeu, tshanduko ya matshilisano na tshenzhemo dzo tshilaho dza vhafumakadzi. U ṱhogomela ndeme ya u ṱangana ha zwigwada, sia iḽi ḽa ngudo ḽi ṱoḓa u pfesesa na u tandulula sisṱeme dzine dza fhirana dza u sa eḓana na u dzhielwa fhasi.

Theori ya Vhafumakadzi i ṋetshedza muhanga wo khetheaho wa Afrika Tshipembe wa u ṱola tshenzhemo dza vhafumakadzi vha Vharema nga ngomu ha zwiimo zwo vhumbiwaho nga murafho, kiḽasi, mvelele na mbeu. Nga kha sia iḽi ḽa niche, Unisa i shela mulenzhe kha mveledziso ya nḓivho ine ya tikedza u katelwa, u lingana na vhulamukanyi ha matshilisano.

Yunivesithi i isa phanḓa adzhenda iyi nga kha vhukando vhu ngaho Simphosiamu ya WOMANDLA na mbekanyamushumo dza vhubindudzi dzine dza ṋea vhafumakadzi maanḓa nga kha vhubveledzi, mveledziso ya zwikili na u sika mabindu. Mishumo ya ṱhoḓisiso na u ṱanganelana i khou bvela phanḓa na u ṱola mafhungo a musalauno ane a kwama vhafumakadzi kha zwikhala zwoṱhe zwa muvhili, matshilisano na didzhithala.

Xisati/Bosadi

niche-9.jpg

Tithiyorayizexini ta tindhawunkongomo ta Vaxisati/Vusati/Bosadi va Unisa va tlakusa Mpfuneto wa timali wo kongomisa ka Xiafirika lowu valangaka vululami bya rimbewu, cinco wa vanhu na swipiriyoni swa vavasati. Ku tiva nkoka w ngenelelano, dyondzo leyi yi lava ku twisisa nak u hlamusela tiisiteme tifambelanaka ka nkala ndzingao nak u tsan’wiwa.

 Thiyori nkongomo yi nyika Afirika Dzonga yo hlawuleka ku kuma swipiriyoni swa vavasati va vantima endzeni va vumbekisiwaka hi rixaka, klasi, mfuwo na rimbewu. Hikwalaho ka ndhawunkongomo, Unisa yi na xiave ka nhluvukiso wa vutivi lebyi seketelaka nkatsano, ndzingano na vululami bya vanhu.

Yunivhesiti yi yisa emahlweni ajenda hi masungulo tanihi  Simphoziyamu ya WOMANDLA na tiphurogireme ta vun’wamabindzu leti nyikaka matimba vavasati hi ncinco, swikili swo hluvukisa na vutumbuluxo bya bindzu. Migingiriko ya ndzavisiso na vulavurisana yi yisa emahlweni no valanga swilo swa sweswi swi khumbaka vavasati ka swivumbeko swa miri, vanhu na tindhawu ta xidijiti.

Last modified: 2026/10/01